Hình ảnh đường phố Sài Gòn xưa và nay tại cùng một góc ảnhKỳ 4: Đại lộ Hàm Nghi

0
0

Đại lộ Hàm Nghi ở Quận 1 Sài Gòn có chiều dài chỉ gần 1 km, chiều rộng mặt đường khoảng 56m, đi qua các giao lộ với Công Lý (nay là Nam Kỳ Khởi Nghĩa), Pasteur, Tôn Thất Đàm, Võ Di Nguy (nay là Hồ Tùng Mậu), Phủ Kiệt (nay là Hải Triều), nối liền chợ Bến Thành với bờ sông Sài Gòn tại Bến Bạch Đằng (nay là Tôn Đức Thắng).

Đại lộ Hàm Nghi thời xa xưa là con rạch tự nhiên mang tên Cầu Sấu, cái tên này có lẽ xuất hiện từ giữa thế kỷ 19, xuất phát từ những hồ nuôi cá sấu dọc theo bờ rạch.

Khi người Pháp chiếm được Sài Gòn đã cho xây dựng hai bên rạch hai con đường mang cùng tên là đường số 3 vào năm 1863. Đến năm 1865 hai đường này đổi tên này là đường Canton bờ phía bắc rạch và đường Dayot bờ phía nam rạch.

Khi đó, Chợ Sài Gòn (sau này gọi là Chợ Cũ) có thể xem là nơi hợp lưu giữa 2 con đường thủy là rạch Cầu Sấu và kênh Lớn (nay là đại lộ Nguyễn Huệ).

Đến năm 1870 người Pháp cho lấp rạch Cầu Sấu, nhập hai con đường lại và lấy tên là Canton. Ngày 24 tháng 2 năm 1897 lại tách ra hai con đường và ở giữa có một tiểu đảo. Đường phía Bắc là đường Krantz, đường phía Nam là đường Duparré.

Ngày 22 tháng 4 năm 1920, chính quyền lại nhập chung hai đường lại và đổi tên là de la Somme. Cái tên này tồn tại 35 năm, cho đến năm 1955 thì được đổi thành tên của vị vua Hàm Nghi và giữ nguyên tên cho đến nay.

Nếu tính đầu đường Hàm Nghi là ở phía sông Sài Gòn, thì ở đó đại lộ Hàm Nghi sẽ tiếp giáp với Bến Bạch Đằng và đại lộ Nguyễn Huệ. Ở ngay giữa vị trí này là tòa nhà của Tổng Nha Quan Thuế (nay là trụ sở Chi cục Hải Quan).

Ban đầu, ở vị trí này là tòa nhà của ông Wang Tai (Vương Thái) xây dựng năm 1867. Nơi đây từng là tòa thị trưởng Sài Gòn trong vài tháng trước khi trở thành trụ sở của phòng thương mại, rồi trở thành khách sạn Cosmopolitan.

Đến năm 1882, chính quyền Pháp tại Saigon mua lại tòa nhà để sửa chữa làm các văn phòng thuế vụ. Tuy nhiên, vì tòa nhà cũ không đáp ứng được nhu cầu nên nó đã được phá đi để xây tòa nhà mới theo thiết kế của kiến trúc sư Foulhoux, hoàn thành vào năm 1887, trở thành tòa nhà mang Hôtel des Douanes. Thời gian sau này, tòa được mở rộng thêm từ phía đường Bến Bạch Đằng, từ đó đến nay vẫn còn được giữ được kiến trúc cũ.

Từ đầu đường ở Bến Bạch Đằng, đi lùi vô trong một chút sẽ đến vị trí quan trọng nhất của đại lộ này vào cuối thế kỷ 19, đó là Chợ Cũ, nằm ở giao điểm 3 con đường ngày nay mang tên Hàm NghiHồ Tùng MậuHải Triều, là vị trí tòa nhà Bitexco 68 tầng hiện nay, kéo dài qua tới đại lộ Nguyễn Huệ (Charner).

Đường Hồ Tùng Mậu trước năm 1955 mang tên Rue d’Adran, từ 1955-1975 mang tên Võ Di Nguy. Còn đường Hải Triều khi đó chỉ là một con hẻm không tên, đến năm 1926 được đặt tên là đường Phủ Kiệt. Cái tên này tồn tại đến tận năm 1985, trước khi đổi tên thành Hải Triều như hiện nay.

Sở dĩ nơi này được gọi là Chợ Cũ vì đã từng là ngôi chợ lớn nhất Sài Gòn. Sau khi người Pháp đã xây chợ mới Bến Thành từ đầu thế kỷ 20 ở vị trí hiện nay, thì ngôi chợ bị giải tán, nhưng vẫn còn nhiều hàng quán buôn bán, gọi là Chợ Cũ.

Thực ra chợ Cũ có mặt tiền nằm bên đường Nguyễn Huệ, nơi ngày nay là Kho Bạc. Tuy nhiên khu vực chợ kéo dài đến tận khu Võ Di NguyHàm Nghi sau này.

Ở ngay góc Hàm NghiPhủ Kiệt còn có một tòa nhà độc đáo mà đến nay vẫn còn, đó là tòa nhà ngân hàng Pháp Hoa:

Tòa nhà này nằm ngay góc Hàm NghiPhủ Kiệt, được xây từ năm 1925, ban đầu là trụ sở của công ty SFFC (công ty Tài Chính Pháp Quốc và Thuộc Địa). Hình bên trên chụp năm 1930 và hình chụp năm 2021.

Thời gian sau đó, ngân hàng Pháp HoaBanque Franco Chinoise (BFC)đã mua lại toàn bộ SFFC, nên BFC Sài Gòn dời trụ sở về đây. Thời điểm này, tòa nhà được xây thêm lầu và bỏ chóp nhọn. BFC ở Sài Gòn hoạt động liên tục cho đến năm 1975 thì rút lui.

Ngày nay tòa nhà này là ngân hàng BIDV.

Bên trái của tòa nhà này là vị trí sầm uất của Chợ Cũ, góc đường Hàm NghiVõ Di Nguy (nay là Hồ Tùng Mậu):

Một số hình ảnh khác ở khu Chợ Cũ, góc đường Hàm NghiVõ Di Nguy, ảnh chụp cùng 1 góc xưa và nay:

Ở đối điện bên kia đường, ngay góc Hàm NghiVõ Di Nguy (nay là Hồ Tùng Mậu) là một tòa nhà nổi tiếng khác mà ngày nay vẫn còn, đó là tòa đại sứ quán Mỹ cũ, trước khi xây dựng tòa nhà hoành tráng bên đại lộ Thống Nhứt năm 1965, thì trụ sở đại sứ quán Mỹ ở số 39 Hàm Nghi, như trong hình bên dưới:

Ngày nay, tòa nhà này là một chi nhánh của Học viện ngân hàng.

Nếu đi vào một chút nữa thì sẽ đến ngã tư Hàm Nghi với Tôn Thất Đàm. Đường này thời Pháp mang tên Chaigneau, sau 1955 được đặt tên Tôn Thất Đàm, là nhân vật lịch sử, con của Tôn Thất Thuyết, anh của Tôn Thất Thiệp. Tuy nhiên không hiểu vì sao từ sau năm 1975, tên đường này bị đổi thành Tôn Thất Đạm, trong lịch sử không có tên người nào như vậy.

Cũng ở ngã tư Hàm NghiTôn Thất Đàm, bên kia đường, vào cuối thập niên 1960 mọc lên tòa nhà hình góc của ngân hàng Việt Nam Thương Tín, ngày nay tòa nhà này vẫn còn, là trụ sở của Vietinbank.

Nếu đi một chút nữa sẽ đến ngã tư Hàm NghiPasteur, nơi có tòa nhà Giao Thông Ngân Hàng, ngày nay vẫn còn:

Cạnh bên ngã tư Hàm NghiPasteur là ngã tư Hàm Nghi và đường Công Lý. Con đường này có lẽ mang nhiều tên nhất. Ban đầu khi người Pháp bắt đầu quy hoạch Sài Gòn, họ đánh số con đường này là 26, sau đó đặt tên là Impératrice, rồi đến Mac Mahon (dân Việt gọi thành Mặt Má Hồng), sau đó lân lượt mang tên Général De Gaulle, Maréchal De Lattre de Tassigny. Đến năm 1955, đường mới bắt đầu được mang tên Việt là Công Lý, vì con đường này chạy ngang qua Tòa Pháp Đình để gìn giữ công lý. Sau 1975, đường mang tên Nam Kỳ Khởi Nghĩa cho đến nay.

Kết thúc đại lộ Hàm Nghi sẽ là khu vực Chợ Bến Thành, nơi Hàm Nghi tiếp giáp với công trường Diên Hồng (bùng binh chợ Bến Thành), đại lộ Trần Hưng Đạo, đường Lê Lai, Phó Đức Chính.

Ngay đầu đại lộ Hàm Nghi, nhìn ra phía chợ Bến Thành là một tòa nhà nổi tiếng đã tồn tại trên 100 năm, đó là tòa nhà Sở Hỏa Xa.

Tiền thân của tòa nhà này là trụ sở Chemins de fer de l’Indochine (CFI) được xây dựng từ năm 1910 và khánh thành năm 1914 cùng thời điểm với Chợ Bến Thành, dùng để làm văn phòng điều hành mạng lưới xe lửa ở phía Nam.

Tháng 5 năm 1952, tòa nhà trở thành trụ sở Hỏa Xa Việt Nam nằm dưới sự quản lý của bộ công trình công cộng và vận tải. Từ đó cho đến nay, tòa nhà này vẫn luôn là trụ sở làm việc của ngành đường sắt.

Thực hiện: Đông Kha

Theo dõi
Thông báo của
guest
0 Góp ý
Phản hồi nội tuyến
Xem tất cả bình luận